Bernardo Ruiz, de 1e Spanjaard die het podium van de Tour de France op mocht en in 1948 tevens de Vuelta won, overleed medio augustus 2025 op 100-jarige leeftijd. Met zijn dood verliest het wielrennen niet alleen een levende legende, maar ook een pionier die de basis legde voor de opkomst van de Spaanse sport in de 20e eeuw.
75 peseta’s en een kip
Bernardo Ruiz werd in 1925 geboren in een bescheiden gezin aan de voet van de heuvels van Orihuela. Het Spanje waarin hij opgroeide, kende armoede en politieke onrust. Tijdens de Spaanse Burgeroorlog koos zijn familie de zijde van de Republikeinen, de verliezers van het conflict. Na 1939 betekende dat een zware strijd om te overleven.
Als jonge arbeider werkte Ruiz in de boomgaarden, maar ook in het estraperlo, de illegale graanhandel. Met zakken van 40 kilo graan en mais op zijn rug fietste hij via achterafweggetjes om de Guardia Civil te ontwijken. Zonder dat hij het wist, bouwde hij daarmee de kracht en het uithoudingsvermogen op die hem later tot een wielertopper zouden maken.
De fiets werd voor Ruiz aanvankelijk niet meer dan een middel om te werken, maar al snel bleek zijn uitzonderlijke talent. Op de steile klim van de San Miguel-heuvel viel hij op door zijn snelheid. Zijn eerste lokale koersen reed hij op een oude fiets en in een voetbalshirt. In zijn debuutwedstrijd won hij 75 peseta’s en een kip – een prijs die meer zei over de tijdsgeest dan over de sport.
Het keerpunt kwam in 1943, tijdens de Ronde van Valencia. Met niets meer dan een stuk brood in zijn tas reed hij van Orihuela naar Valencia, won de wedstrijd en kreeg daar een nieuwe fiets voor. Vanaf dat moment lag de weg naar een professionele loopbaan helemaal open.
Stapels spaghetti
In 1945 brak Ruiz definitief door met een overwinning in de Volta a Catalunya, destijds al 1 van de belangrijkste rittenkoersen van Spanje. 3 jaar later volgde zijn grootste succes op eigen bodem: winst in de Vuelta a España van 1948. De finish vond plaats in het Santiago Bernabéu-stadion in Madrid. Ruiz ontving zijn trofee echter niet uit handen van dictator Francisco Franco – volgens de overlevering omdat er nog 2 voetbalwedstrijden op het programma stonden.
Ruiz stond bekend als een alleskunner: sterk, goed in het klimmen en intelligent in koers. Daarmee werd hij een publiekslieveling en een symbool van hoop in een land dat in de nasleep van de burgeroorlog gebukt ging onder armoede en isolement. Het internationale wielrennen draaide in die tijd om de Tour de France, en in 1949 maakte Ruiz zijn debuut. Hij was gefascineerd door de Italiaanse sterren Fausto Coppi en Gino Bartali. Maar hij was ook verbaasd: terwijl men in Spanje nog nauwelijks vlees of pasta kende, zag hij de Italianen stapels spaghetti eten om hun energie op peil te houden.
In 1952 schreef Ruiz geschiedenis door als 1e Spanjaard ooit het podium van de Tour de France te bereiken. Het was een mijlpaal voor de Spaanse sport, vergelijkbaar met latere successen van wielrenners als Bahamontes en tennisser Manolo Santana. Ruiz’ prestatie maakte duidelijk dat ook Spaanse atleten konden meedoen op het hoogste internationale niveau.
Legacy
Hoewel hij zelf geen hoofdrol speelde, dook Ruiz ook op in 1 van de meest legendarische foto’s uit de wielergeschiedenis: het moment waarop Coppi en Bartali een bidon doorgeven op de Col du Télégraphe. Op de achtergrond is de schim van Ruiz zichtbaar, een stille getuige van een mythisch tafereel. Na zijn actieve carrière reed Ruiz talrijke criteriums en demonstratiewedstrijden overal ter wereld. Daarmee verdiende hij de financiële zekerheid die in die tijd voor wielrenners allesbehalve vanzelfsprekend was.
Tot op hoge leeftijd bleef hij een geliefde verschijning. Op zijn 100e verjaardag in januari van dit jaar 2025 ontving hij journalisten met dezelfde bescheidenheid die hem altijd had gekenmerkt. Hij vroeg steevast om een sigaret, alsof de tijd hem niet kon raken. In zijn geboortestad Orihuela blijft de herinnering aan Ruiz echter wrang verweven met verwaarlozing. De sporthal die zijn naam draagt, verkeert in slechte staat. De stad investeert nauwelijks in sportinfrastructuur. Toch zorgde zijn overlijden bij veel inwoners voor een moment van trots en melancholie: een herinnering dat een jongen uit een arm gezin hier uitgroeide tot een pionier van de Spaanse sport.
Bernardo Ruiz laat een erfenis na die verder reikt dan overwinningen en podiumplaatsen. Hij was de 1e Spanjaard die het wielrennen op de wereldkaart zette, een man die uit armoede en onderdrukking opklom tot symbool van doorzettingsvermogen. Voor velen belichaamde hij de kracht van sport als uitweg en als bron van identiteit. Met zijn dood sluit Spanje een hoofdstuk af dat begon in een tijd zonder televisie, zonder sponsors en zonder moderne trainingsmethodes. Een tijd waarin een jongen met een oude fiets, een zak graan en een droom het pad effende voor generaties na hem.
