Het EK Gravel in Houffalize bracht naast een mooie sportieve strijd ook flink wat verhitte discussies teweeg over de startvolgorde bij de vrouwen elite. Voormalig wereldkampioen veldrijden en huidig manager van de UCI Gravel World Series Erwin Vervecken zag de kritiek van de rensters op sociale media aanzwellen. Hij geeft dan ook graag zijn genuanceerde kijk op de complexe puzzel die een gravelorganisatie met zich meebrengt.
Groei en de internationale charme
De gravelsport heeft de voorbije jaren een ongeziene expansie doorgemaakt op de internationale wielerkalender. “Het is veel grootser geworden vergeleken met het allereerste WK in Cittadella”, beseft Vervecken. “De UCI Gravel World Series telde in 2022 nog 11 wedstrijden. Ondertussen zitten we op 46 wedstrijden. Gravel is enorm geboomd, het aantal deelnemers per wedstrijd is gigantisch gestegen en we hebben inmiddels het WK, het EK en wedstrijden live op televisie. Het zit absoluut in de lift en dat is een bijzonder goede evolutie.”
Die razendsnelle mondialisering vertaalt zich in de komst van nieuwe, exotische events ver buiten de traditionele Europese wielerlanden. “Er komen voortdurend nieuwe landen aan boord, dus het is zeker niet enkel nog Europa dat de klok slaat in het gravel. We hebben ondertussen wedstrijden in Japan en in Thailand. In Australië zijn er al een hele tijd koersen, waar ze trouwens dit jaar ook het WK organiseren. Er is daarnaast ook een hele reeks wedstrijden in Zuid-Amerika, Noord-Amerika en Afrika, dus die algemene groei en de enorme internationale spreiding zijn een succesverhaal.”
Het toegankelijke karakter van het gravel blijft de allergrootste aantrekkingskracht voor de vele duizenden gepassioneerde deelnemers. “Het feit dat je als recreant en als master op een latere leeftijd nog altijd kunt samenrijden met de absolute toprenners, dat is altijd een beetje het grote succes geweest van gravel. Onlangs stond Wout van Aert aan de start van het BK. Als je dan als wielertoerist, al dan niet met vergunning, samen met hem op hetzelfde parcours en op hetzelfde moment je koers kunt rijden. Dat is een droom voor velen die dan uitkomt. Dat is precies wat de populariteit van het gravel maakt, het is de pure charme van de sport dat iedereen door elkaar rijdt.”
Complexe spreidstand
De keerzijde van het succes uit zich momenteel in de netelige discussies rond de startvolgorde van de vrouwen. “We komen van een tijd, tijdens het allereerste EK, dat we de mannen elite eerst lieten starten, een minuut later de vrouwen elite en daarachter de mannen in de age-groups”, legt Vervecken uit. “Daar hebben we al vrij snel gezien dat de vrouwen elite heel snel ingehaald werd door de mannelijke age-groupers. Dat zijn categorieën met gezond agressieve renners waar ook veel Elite 2-renners tussen zitten die gewoon sneller zijn. De vrouwen hebben toen terecht gezegd dat dit gevaarlijke situaties opleverde. Daarom hebben we de voorbije 2 jaar een situatie gecreëerd waarbij we de vrouwen lieten starten bij de mannen van 50-60 jaar, omdat daar afhankelijk van het parcours ongeveer hun gemiddelde snelheid ligt.”
De wens van het vrouwenpeloton om een compleet afgescheiden wedstrijd te rijden, stoot op onoverkomelijke logistieke grenzen. “Vrouwen zouden heel graag een volledig aparte wedstrijd hebben en vragen waarom ze niet een uur voor de mannen kunnen starten. Daar zit de hele moeilijke spreidstand als organisator. Bij gravel is de diversiteit in niveaus tussen de allerbeste man elite en de laatste in de age-groups zo groot, dat je met het startinterval erbij tegen de 3 uur tijdsverschil zit. Je moet het wegennetwerk sowieso al 4 uur afsluiten. Met de achterstand van de tragere renners erbij moet je een heel gebied gedurende 7 uur afsluiten. Rekening houdende met ook de toestemming van de politie krijg je dat bijna nergens gedaan.”
De heuvelachtige topografie van Houffalize maakte het EK ook nog een stuk uitdagender qua lokale mobiliteit. “In Houffalize sluit je echt het stadje af en is de stad 6 tot 7 uur van de wereld. Want er is maar 1 weg naar boven en 1 weg naar beneden. Je zit in een kom waar alles samenkomt, wat totaal niet vergelijkbaar is met een wedstrijd in Turnhout of Leuven waar je meer dan genoeg alternatieve wegen hebt. De politie trekt aan de ene kant om de afsluiting zo kort mogelijk te houden voor de overlast. De vrouwen elites trekken aan de andere kant om dat zo lang mogelijk te rekken voor hun eigen koers. Wij proberen daar als organisatie een gulden middenweg in te vinden.”
Andere dynamiek
De beslissing om de vrouwen in Houffalize helemaal achteraan te laten starten, kwam er verrassend genoeg na uitgebreid overleg met de rensters zelf. “Vorig jaar hebben we op het einde van het seizoen een enquête gedaan bij alle vrouwen met de vraag waar ze het liefst wilden starten, rekening houdend met het beperkte tijdskader waarin we kunnen organiseren”, vertelt Vervecken. “Het merendeel van de vrouwen heeft toen aangeduid dat ze liever hun eigen koers reden en helemaal achteraan wilden starten. Ze wilden liever tragere renners inhalen en verkozen dat boven een wedstrijd waarin ze zo lang mogelijk moeten aanklampen bij de snelle mannen. Dat is een hele andere koersdynamiek, zoals we destijds zagen met rensters als Van Empel, Wiebes en Cromwell die gewoon bij mannen van 45-49 in het wiel zaten.”
Die praktische uitwerking op het uiterst smalle parcours leidde echter tot onvoorziene frustraties en felle onvrede. “In Houffalize was de groep vóór de vrouwen elite 5 minuten vroeger vertrokken. Dat was een blok was van 56 mannen boven de 65 jaar. Dat zorgde in combinatie met de 65 vrouwen direct voor een opeenhoping op de vele singletracks. Al had de Côte de Saint-Roch ervoor wel het pak al deels uit elkaar getrokken. Ik vind het een beetje jammer dat de vrouwen elite dat op sociale media zo uitspelen, want ik ben met een paar rensters in dialoog gegaan om te wijzen op hun eigen keuze uit de enquête. We krijgen dan plots kritiek te slikken. Maar we krijgen bijvoorbeeld geen kritiek van een ex-wereldkampioen als Mads Würtz Schmidt, die daar in zijn 3e ronde waarschijnlijk ook 100 trage renners individueel heeft moeten dubbelen.”
Het zoeken naar het perfecte scenario blijft voorlopig een werk van lange adem voor alle betrokken. “In een ideale wereld hebben we morgen een sport die nog veel groter is geworden, waar we 2 dagen apart live televisie kunnen maken en waar de kostprijs van het hele event wordt gedragen door een reeks sponsoren. Op dit moment is het gewoon een heel complex gegeven en zijn er heel veel mensen die niet beseffen hoe moeilijk het is om een gravelwedstrijd veilig en goed te organiseren”, besluit Vervecken. “Ik denk dat als we nu opnieuw een enquête zouden doen, de vrouwen toch weer verkiezen om ergens bij de mannen 50-55 te starten met een paar minuten interval, omdat ze daar ongeveer op dezelfde snelheid zitten.”
