Soms sluipt het er onverwacht in: trainingen die plots zwaarder aanvoelen, terwijl je goed bezig bent richting je grote doel. De oorzaak ligt lang niet altijd in je fysieke vorm, maar vaak in een mentale vermoeidheid die zich in alle stilte opbouwde. Net in de cruciale fase van je voorbereiding kan die mentale dip harder aankomen dan verwacht.
Mentale crisis
Op een doordeweekse dag nestelt het zich plots in je hoofd: het idee dat je trainingen zwaarder aanvoelen. Het is ongetwijfeld geen nieuwe ervaring. Meestal besef je al snel dat de wind iets feller tegen zit dan verwacht of de werkdag meer in je kleren kroop dan gedacht. Relativeren is helaas een stuk moeilijker als je in volle opbouw bent. Resultaat: je begint te twijfelen. Maanden al train je consistent naar dat éne doel. Je zal toch je vorm niet kwijt zijn?
Daar zit hem juist de angel: een intensieve opbouw vraagt vaak meer dan mensen beseffen. Tussen het werk door let je op je voeding, je vrije tijd gaat naar trainen en je laat na om eens languit in de zetel of met vrienden de batterijen op te laden. Die vermoeidheid wijst dan niet op een fysieke terugval maar op een leeggelopen mentale batterij.
Langdurig doelgericht trainen vormt een stevige cognitieve belasting. Altijd ‘moeten’ trainen betekent ook altijd ‘aan staan’. Het kan na verloop van tijd het plezier uit het fietsen halen en je dopamineniveau verlagen.
Een vormcrisis – eigenlijk een vermomde mentale dip – doet zich vaak 1 à 2 maanden voor je grote doel voor. Je hebt een lange opbouw achter de rug en de druk stijgt doordat het eindstation nadert. Vaak zakt ook de variatie in trainingen, wat minder prikkelt. Wie al vrij voeg op het jaar piekt, kan bovendien met slechter weer te maken krijgen. Dat zorgt voor een extra mentale belasting.
Fysiek versus mentaal moe
Mentale belasting zorgt er voor dat we sneller het gevoel hebben dat we aan onze limiet zitten. Je lichaam kan dan nog meer aan, maar je geest denkt van niet. Gevolg: de training voelt zwaarder aan dan ze effectief is. Vanaf daar kan het grondig fout lopen als je de signalen niet herkent. Je begint uit te stellen omdat je het trainen niet meer kan opbrengen. Of voelt je net schuldig op rustdagen, vanuit het verkeerde idee dat je achter loopt op schema. Het risico bestaat dat je gaat compenseren met een extra lange training of een rustdag overslaat. Dat verhoogt de kans op overtraining, waardoor de vermoeidheid toeneemt en je in een vicieuze cirkel belandt.
Het onderscheid maken tussen fysieke en mentale vermoeidheid is niet gemakkelijk. In het 1e geval zal je lichaam zwaar aanvoelen, maar dat doet het bij het mentale natuurlijk ook. Wie veel traint, kent zijn lichaam echter door en door. De signalen van mentale vermoeidheid kan je bovendien sneller herkennen. Je traint met tegenzin, weet niet meer waarvoor je het eigenlijk allemaal doet of bent prikkelbaarder en dreigt je af te zonderen.
Wie twijfelt, zoekt houvast in de hoop zo een gevoel van controle te vinden. Misschien merk je dat je net wat fanatieker of perfectionistischer bent in het afwerken van die intervalblokken. Of langer blijft hangen bij die Strava-ritten van je fietsmakkers.
Cirkel doorbreken
Gelukkig kunnen een aantal praktische tips soelaas brengen. Ga vooral terug naar ‘waarom’ je dit allemaal doet. Haal je plezier uit het fietsen door dat samen met anderen te doen of door de natuur in te trekken? Of zit het hem in nog iets anders? Bouw bewust die pleziermomenten in. Daarvoor kan het nodig zijn om de training een periode ‘lichter’ te maken in je hoofd. Zet die wattages een aantal dagen aan de kant en train op je gevoel. Probeer ook niet te veel van elke aparte training te verwachten. Wil je op meer variabelen tegelijk focussen, dan zorgt dat voor mentale belasting.
Een lange trainingsopbouw vraagt veel omdat er routine en sleur insluipt. Variatie toevoegen aan je trainingen kan dan helpen. Denk aan het opzoeken van andere routes, in groep trainen of eens een andere ondergrond kiezen. Een gravel- of mountainbikeritje tussendoor kan weer prikkelen en het plezier terug naar boven halen.
Soms is het einddoel te belangrijk geworden: die Gran Fondo of Ultratocht staat dan zo centraal dat het verlammend werkt. Vergeet niet dat het avontuur er naartoe evenveel voldoening moet geven als het event op zich. Mini-doelen naar boven halen onderweg kan die mentale blokkade doorbreken.
Tot slot: een dip is een normaal onderdeel van een groeiproces. Op de meeste doordeweekse dagen zal je dat beseffen, door dat mindere moment te relativeren en of door de omstandigheden buiten je conditie te wijten. Zo hou je je zelfvertrouwen in stand. De oplossing zit meestal niet in harder trainen, maar in slimmer herstellen. En daarin het mentale aspect evenveel aandacht te geven als het fysieke herstel.
