Een bijzondere zege was het, dat is het minste wat je kan zeggen. Eindelijk kon Wout van Aert die jarenlange belofte inlossen. Aan Michael Goolaerts, aan een hele natie die een decennium lang de verwachtingen opklopte. En niet in het minst aan zichzelf. Alsof dat nog steeds niet genoeg is, leggen sommigen de lat opnieuw hoger door te schreeuwen dat dit de start is van een mentale doorbraak.
Winning strike
Nu het stof van Roubaix is gaan liggen, kunnen we de overwinning van Wout van Aert stilaan in perspectief plaatsen. Velen roepen dat dit wel eens de doorbraak naar meer kan zijn. Het doet terugdenken aan Greg Van Avermaet, die in een flow raakte waarin hij de klassieke zeges aaneen reeg. Maar bestaat een dergelijke klik volgens de wetenschap? Of is het gewoon een mooi verhaal?
De winning strike van Van Avermaet was een schoolvoorbeeld van een mentale doorbraak. Succes ervaren vormt de belangrijkste ruggengraat van vertrouwen in je eigen kunnen – in de sportpsychologie ‘self-efficacy’ genoemd. Doordat je je succes aan je eigen kracht wijt, ervaar je een gevoel van controle en superioriteit. Atleten met een hogere self-efficacy stellen ambitieuzere doelen, volharden meer op weg naar hun doelen en presteren beter onder druk.
Roubaix zal Wout’s benen niet veranderen, maar daar was al weinig mis mee natuurlijk. Hij werd al bij de Big Five geplaatst, toch bleken die andere kanjers altijd iets te sterk in de grote eendagswedstrijden. Die blik verandert nu en daardoor zal ook zijn koersgedrag wijzigen. Voor Van Aert kan de winst in Roubaix de ultieme ‘mastery’ ervaring zijn, de overtuiging dat hij Monumenten kan afmaken. Zeker nu hij de wereldkampioen klopte op weg naar een historische zegereeks.
En hier begint de positieve spiraal. Zelfvertrouwen hangt samen met betere prestaties, maar het is geen rechtlijnig effect. Atleten met meer zelfvertrouwen nemen betere beslissingen, ervaren minder twijfels en voeren hun taak beter uit. Zelfvertrouwen faciliteert dus betere prestaties, maar biedt geen garantie. Bekijk het zo: heb je goede benen, dan zal je de juiste timing beter aanvoelen om te ontsnappen of met je concurrent mee te glippen. Je durft bovendien ook net iets langer te pokeren.
Winnen helpt winnen
Terug naar de Tirreno-Adriatico eerder in 2026. Van Aert dichtte toen in volle finale meerdere keren het gaatje. In Italië zat er nog ruis tussen Wout’s oren. Hij wilde zo graag winnen dat hij fouten maakte, terwijl Mathieu van der Poel bleef zitten en met de zege ging lopen. Met de kassei in zijn rugzak zal de Visma-man die beslissing in de toekomst ongetwijfeld anders nemen. Nog steeds geen garantie op de overwinning, maar een grotere kans om de volgende keer wel de bloemen te pakken.
Na een grote overwinning verschuift het referentiekader van atleten en accepteren ze een hoger risico. Ze gaan dus niet alleen beter, maar ook anders koersen. Ze durven vroeger aan te vallen en rijden minder defensief. Zoals Tadej Pogačar die al op 100 km van de finish aanviel tijdens het WK 2024. Waar hij andere keren met zijn lange solo’s zijn winstkansen maximaliseerde, speelde hij dat WK echt blufpoker.
Succes verandert ook hoe atleten met stress omgaan: sporters met een hoge self-efficacy zien druk eerder als een uitdaging dan een bedreiging. Dat is een andere manier om finales mentaal te benaderen. Daardoor voelen ze controleerbaarder en minder stresserend. De Sloveen voelde zelf ook dat hij instortte, maar bleef mentaal toch overeind.
Van Avermaet achterna?
Dat brengt ons bij een andere factor: succes beïnvloedt niet alleen de atleet, maar ook de perceptie van tegenstanders. In plaats van samen te spannen om Pogačar bij te halen, legden zijn concurrenten zich neer bij de 2e plaats. Het respect binnen het peloton voor Wout van Aert was al groot. Slaagt hij er in om daar op korte termijn nog een aantal overwinningen aan vast te knopen, dan zullen zijn metgezellen in de ontsnapping ongetwijfeld anders naar hem kijken. Misschien maken zij nu de fouten en verspillen ze al meer mentale energie als ze met hem naar de meet rijden.
Bij Van Avermaet leidde dit alles tot een psychologisch momentum. Een mentale kracht die zijn prestaties versterkte naarmate zijn succes zich opstapelde. Toch bestaat er geen statistisch bewijs dat winstreeksen na een mentale ‘klik’ bestaan, als je het niveau van de atleten in rekening brengt. Wat lijkt op een reeks, kan gewoon een samenloop zijn van topvorm, parcoursen op het lijf van de renner en wedstrijdomstandigheden die samenvallen.
Cruciaal voor van Aert is dat de kans op een momentum minder groot is, wanneer de competitie onderbroken wordt. Die reeks was realistisch als hij doorpakte naar de Brabantse Pijl en Amstel Gold Race, maar hij koos er wijs voor om van zijn succes te genieten. Kortom: de klik bestaat dus wel degelijk, maar het is geen magie. Het is een psychologisch kantelpunt, dat de perceptie en het gedrag van iemand doet verschuiven. Door de competitiepauze zal het niet tot een winning strike leiden, maar het kan voor Van Aert wel de poort openen naar nog meer grote zeges.
