Het gebeurde buiten beeld tijdens de laatste bergrit: valpartij en opgave van Ilan Van Wilder. Een stevige domper na een verdienstelijke Tour de France 2026. Na een zware val zijn schaafwonden zichtbaar, de mentale impact is dat veel minder. Het maakt de open Instagrampost van de Belg des te waardevol: een zeldzame blik op de 1e mentale reactie na een val.
Normale reactie
“Ik was volledig in shock, gedesoriënteerd en vol ongeloof. Terwijl ik me afvroeg wat er gebeurd was, kon ik gewoon niet meer verder”, getuigde Ilan Van Wilder na de laatste bergrit van de Tour 2026 op Instagram. Een treffende inkijk in het hoofd van een renner na een val. Wielrenners spreken vaak over wattages, breuken en schaafwonden. Veel minder over wat een zware val mentaal teweegbrengt. Toch is die 1e reactie van de jonge Vlaams-Brabander precies wat je zou verwachten wanneer je lichaam plots beseft dat het maar net aan een catastrofe is ontsnapt.
Wanneer we ons bedreigd voelen, schiet ons lichaam in een acute stressreactie. De adrenaline raast door ons lijf, dat naar een overlevingsmodus overschakelt. Klaar om te reageren op het gevaar. Zoals Van Wilder beschrijft, duurt het vaak even voor je beseft wat er gebeurd is. Dit is exact hoe een gezond brein reageert op een uitzonderlijke gebeurtenis. Niet de schrikreactie is opvallend, onaangedaan verder rijden zou dat wel zijn.
De angst die op dat moment door je lichaam en geest gaat, verandert op dat moment je blik. Je bent meer gefocust op wat er verkeerd kan gaan. Kijk naar de Amerikaan Sepp Kuss in diezelfde rit: zijn 1e val leidde wellicht tot de 2e stuurfout in een vrij eenvoudige bocht. Iedereen die al eens met een spreekwoordelijk ei in de broek reed, weet dat een val je vertrouwen aantast. Wellicht is het dan ook verstandig dat Van Wilder niet verder probeerde te fietsen.
PTSS bij minderheid
Veel mensen denken dat een zware val automatisch tot een trauma leidt. Toch herstellen de meeste renners verrassend goed. Ons brein beschikt namelijk over een groot natuurlijk herstelvermogen. Herinneringen worden geleidelijk verwerkt en emoties zakken spontaan. De steun van ploegmaats en familie helpt het herstel te bevorderen. Bovendien biedt opnieuw fietsen een natuurlijke vorm van blootstelling aan de angst, waardoor renners opnieuw controle ervaren. Zoals een schaafwonde meestal vanzelf geneest, herstelt ook het brein in de meeste gevallen zonder behandeling.
Niet iedereen herstelt echter spontaan. Sommigen ontwikkelen herbelevingen van de val, nachtmerries of beginnen afdalingen te vermijden. Bij een hevige posttraumatische stressstoornis (PTSS) zijn mensen voortdurend alert dat er iets fout kan lopen en hebben ze concentratieproblemen. Deze klachten zijn de eerste dagen normaal. Pas wanneer ze blijven bestaan én het functioneren verstoren, denken we aan PTSS.
Waarom ontwikkelt de ene renner wel PTSS en de andere niet? Dat hangt voor een groot deel samen met de betekenis die iemand aan de val geeft. Een renner die werkelijk dacht te sterven, zal bijvoorbeeld een grotere kans hebben om een trauma te ontwikkelen. De ernst van de blessure, gebrek aan steun en herhaaldelijke valpartijen spelen ook een belangrijke rol. Beeld je daarnaast eens in dat je valt in een aflopend contractjaar of je zelfbeeld helemaal steunt op je rol als wielrenner. Dat geeft extra stress en dus meer kans op verstoring van dat spontane herstel. We weten ook dat getuige zijn van een valpartij traumatisch kan werken. Zo getuigde Quinn Simmons over zijn moeilijke periode na de dood van Gino Mäder. Opvallend genoeg voorspelt dus niet de snelheid van de val het best de mentale impact, maar hoe iemand de gebeurtenis beleeft en verwerkt.
Tetris na de val?
De meeste ploegen werken tegenwoordig met een sportpsycholoog. Die zal in de 1e plaats normaliseren wat een renner voelt en opvolgen hoe de klachten zich ontwikkelen. Als de symptomen blijven bestaan, dan bestaan er 2 goed onderbouwde behandelmethodes. Bij exposure stelt een renner zich geleidelijk aan bloot aan wat hem angst inboezemt. Stap voor stap gaat hij de uitdaging met de afdaling terug aan en leert hij met het risico op de val omgaan. Zo bouwt hij opnieuw vertrouwen op. EMDR kwam de laatste 10 jaar op als een even effectief alternatief.
Een aardigheidje: onderzoekers ontdekten iets onverwachts. Wanneer mensen binnen de eerste uren na een traumatische gebeurtenis ongeveer 20 minuten Tetris spelen, rapporteren ze later gemiddeld minder intrusieve herinneringen. Het spel houdt het werkgeheugen wellicht intensief bezig, waardoor de opslag van levendige traumabeelden wordt beïnvloed. Geen wondermiddel en behandeling, wel een fascinerend voorbeeld van hoe belangrijk de 1e verwerking van een trauma is.
Dat Van Wilder zich volledig in shock voelde, zegt vooral dat zijn brein deed waarvoor het gemaakt is. De kans is groot dat die reactie de komende dagen spontaan uitdooft. Maar als de angst blijft nazinderen, hoeft ook dat geen eindpunt te zijn. Net zoals een gebroken sleutelbeen behandeld kan worden, kunnen ook mentale littekens na een val herstellen. Alleen zijn ze minder zichtbaar.
