Als de druk hoog oploopt, loert instortingsgevaar om de hoek. We danken 2 beklijvende momenten uit de wielersport aan het fenomeen choking under pressure. Primož Roglič en Laurent Fignon lieten de Tourzege in de slottijdrit uit hun handen glippen. Hoe kan dit terwijl ze daags voordien nog de sterkste oogden? Roglič wist nadien de Giro in een gelijkaardige situatie wel naar zijn hand te zetten. Hoe wapende hij zichzelf in tussentijd tegen de druk?
Grote namen
Vorige week deed onze redacteur een bekentenis uit zijn koersjeugd: met zicht op de meet stortte hij in en glipte een zekere zege hem door te vingers. Verschillende kleppers gingen hem voor: denk aan Laurent Fignon en Primož Roglič in de Tours van 1989 en 2020. Beiden troffen een tegenstander die onder druk net het spiegelbeeld flikte: Greg LeMond en Tadej Pogačar stegen op het belangrijkste moment van hun carrière boven zichzelf uit.
Bij choking under pressure loopt de krachtenvoorraad niet stilletjes leeg. De acute instorting typeert het fenomeen en is dé reden waarom de apotheose van de betreffende Tours zich op ons netvlies brandde. Na een dominante wedstrijd is het onwaarschijnlijk dat Fignon en Roglič plots fysiek ineenklapten. We moeten de oorzaak in het mentale zoeken.
De ellende begint op het moment dat onze redacteur beseft dat de zege voor het grijpen ligt. Hierdoor blokkeert hij: door zijn schrik om te winnen, verliest hij zijn focus. Roglič torste bovendien niet alleen zijn eigen verwachtingen, maar ook die van zijn ploeg die een aantal jaar voordien nog vernederd en naamloos in de kelder van de wielersport lag.
Kookpot van angst
Afleiding is dé belangrijkste verklaring van choking under pressure. Hevige emoties zoals angst belasten ons werkgeheugen, de interne processor die we gebruiken om onze gedachten en ons gedrag bewust te sturen. Probeer maar eens een moeilijke rekensom op te lossen in volle examenstress. Onder druk verliezen we een stukje controle over onze aandacht: negatieve gedachten poppen op en prikkels rondom ons leiden ons af. Plots verstoort het schreeuwende publiek de focus van de kampioen die er normaal op kickt.
Fignon startte relaxed aan de tijdrit, tot hem doordrong dat LeMond met rasse schreden zijn achterstand dichtte. Zijn focus switchte van winnen naar niet verliezen en hij raakte verlamd door negatieve gedachten. Stress zet ons lichaam op scherp: onze hartslag verhoogt, we beginnen sneller te ademen en onze spierspanning bouwt op. Denk aan Cadel Evans in de Ronde van Frankrijk van 2008. Hij stond er goed voor in het klassement, tot Carlos Sastre in de aanval ging op Alpe d’Huez. Evans raakte in paniek, waardoor zijn lichaam verkrampte en hij zijn tegenstanders moest laten gaan.
Bij Primož Roglič draaide het tijdens de beklimming van La Planche des Belles Filles duidelijk vierkant: herbekijk maar eens de beelden van zijn doffe blik, scheve helm en hoekige stijl. Dat brengt ons naar een 2e verklaring voor choking. Onderzoek wijst uit dat nadenken over geautomatiseerde bewegingen deze minder efficiënt maken. Denk aan een afdaling waarbij je een slipper maakt: nadien overdenk je het insturen van een bocht, waardoor je hoekig en verkrampt rechtdoor gaat. Wellicht zorgden de tussentijden van zijn concurrent Pogačar voor paniek bij Roglič: hij raakte zich te veel bewust van zijn traptechniek, waardoor hij zijn soepelheid verloor.
Trainen onder druk
Toen Roglič in eenzelfde situatie de Giro naar zich moest toetrekken, hield iedereen zijn hart vast. Wie zou niet verlamd raken in een situatie die hem terugflitst naar het dieptepunt van zijn carrière? Roglič wist echter ijzig kalm te blijven, ook toen zijn ketting in volle beklimming afviel. Na het euvel leek hij zelfs boven zichzelf uit te stijgen.
Onderzoek wijst duidelijk uit dat trainen onder druk instortingsgevaar helpt voorkomen als de spanning oploopt. Een renner doet er dus goed aan om stresssituaties te simuleren tijdens training, bijvoorbeeld door zichzelf tijdsdruk op te leggen of tegen een prijs wedstrijdjes te doen met ploegmakkers. Niet alle soorten druk kan je reproduceren op training. Visualisatie is dan een belangrijke techniek voor topsporters: in verbeelding roept de renner de stresssituatie op alsof hij die op dat moment echt meemaakt. Op die manier leert hij beter met de situatie omgaan.
Bij aandachtstraining leert een renner focussen op het proces (wat je moet doen) in plaats van op het resultaat (winnen of verliezen). We kunnen ons werkgeheugen bovendien trainen: je hersenen belasten tijdens zware trainingen betaalt zich uit in meer bandbreedte in je hoofd om de juiste beslissingen te nemen in volle finale. Een filosoferende Guillaume Martin tijdens een intervaltraining? Daar wordt hij alleen maar sterker van!
